Büyükayı Takımyıldızı İle Yönümüzü Nasıl Buluruz?

Bugün elimizde olan teknolojik imkânlar ve içinde bulunduğumuz çağın nitelikleri nedeniyle yön bulma kavramı pek önemsenmemektedir. Hâlbuki daha yirmi sene önce ne GPS cihazları, ne akıllı telefonlar ne de bu telefonlar üzerinde bir uygulama olarak kullanabildiğimiz pusulalar yoktu. Ayrıca işin aslına bakarsak bugün bile insanlar doğada kaybolduklarında ve teknolojik imkanlardan uzaklaştıklarında yine dönüş dolaşıp hayatta kalma yetilerinin en önemlilerinden biri olarak yönlerini belirlemeye ihtiyaç duymaktalar. Bu yüzden, herkesin bilmesinde fayda olduğunu düşündüğümüz; son derece basit bir yön bulma yönteminden bahsedeceğiz.

Çoğu kişinin bildiği üzere Kutup Yıldızı (Polaris), Kuzey Yarımküre‘de her zaman kuzey yönünü gösterir. Güney Yarımküre’de ise Polaris’i görme şansınız yoktur. Fakat asıl problem, gökyüzündeki milyonlarca yıldız arasından Polaris’i nasıl bulacağımızdır. Zira Polaris; gökyüzündeki en büyük veya en parlak yıldız değildir. Dolayısıyla pek çok yıldız arasından Polaris’i ayırt edebilmek için genel bir ön bilgiye ihtiyacımız var.

Öncelikle şunu belirtelim; gökyüzünde Polaris haricindeki tüm yıldızlar zaman içerisinde yer değiştirir. Fakat Polaris’in uzaydaki yeri, neredeyse tam olarak Dünya’nın ekseni doğrultusunda olduğundan; kendi ekseni etrafında dönen gezegenimizin Kuzey Yarımküre’sinden bakıldığında Polaris hiç hareket etmiyor gibi görünür ve sabit olarak yerini korur. Bu durumu, yerde dönen bir topun tepe noktasına benzetebilirsiniz. Topun her yanı dönerken, tepe noktasında neredeyse hiç hareket olmuyor gibi görünür. İşte Polaris’in, Dünya ekseni karşısındaki durumu aynen bu şekilde; Dünya dönerken tepe noktasına yerleşmiş gibi olduğundan gördüğümüz tüm yıldızlar gökyüzünde yer değiştirirken Polaris sabit kalmaktadır. Kuzey Yarımküre üzerinde sabit olarak duran Polaris’in her daim kuzey yönünü göstermesinin sebebi de tam olarak budur.

Şimdi gelelim, Polaris’i nasıl bulabileceğimize 🙂 Gece gökyüzüne baktığımızda, çeşitli yıldızların diğerlerine nazaran daha uyumlu halde bazı şekiller oluşturduğunu görürüz. Bunların tümü, takımyıldız olarak anılır ve geçmişten beri aynı takım şekillerini korurlar. Polaris’i bulabilmek için biz, Büyükayı Takımyıldızı‘ndan faydalanacağız. Büyükayı Takımyıldızı’nın çıplak gözle bakıldığında en dikkat çeken kısmı gökyüzünde, bildiğiniz bir mutfak kepçesini andırır.

Bu kepçenin ağız kısmının son çizgisini oluşturan iki yıldız; Merak ve Dubhe‘dir. Kepçenin en dış uç noktasında Dubhe yer alır. Bizi Polaris’e götürecek olan yıldızlar bu ikiliden başkası değil. Mutfak kepçesini bulup Merak ve Dubhe’yi tespit ettikten sonra artık çok az işimiz kalıyor. Merak ve Dubhe’yi, aynı çizgi üzerinde yer alan iki nokta olarak hayal edin ve Merak’tan Dubhe’ye olan mesafeyi, göz kararı 5 ya da 7 kat civarında kadar artırarak ilerleyin. Yaklaşık olarak ulaştığınız noktada parıl parıl Polaris, “kuzey bu tarafta!” diye bağırarak size bakıyor olacak 🙂 (Bu arada, aşağıdaki hareketli görselde görüldüğü şekilde, Büyükayı Takımyıldızı’nın kepçesi gökyüzünde zaman içerisinde sürekli olarak döner. Fakat kepçenin ucu her zaman Polaris’e doğrudur.)

Bunu yaparken unutmamanız gereken detaylar; mutfak kepçesi ve mutfak kepçesinin açık ağzından (Merak’tan Dubhe’ye doğru) ileri doğru bir çizgide ilerlemeniz. Başka bir şey yok, bu kadar. Kuzeyi belirledikten sonra artık tam olarak yönünüzü algılayabilir konumda olacaksınız.

Bol şans 🙂